Κάποτε τα σπίτια δεν είχαν ανάγκη από πολλά κλειδιά....

 Ομφαλός της γης

Κάποτε τα σπίτια δεν είχαν ανάγκη από πολλά κλειδιά. Είχαν ανθρώπους. Είχαν αυλές που έμεναν ανοιχτές από το πρωί ως το βράδυ, πόρτες που δεν έκλειναν παρά μόνο όταν νύχτωνε και ένα σκαλοπάτι μπροστά στην είσοδο που ήξερε τα βήματα όλων όσοι περνούσαν. Στο χωριό μπορούσες να περάσεις από το σπίτι κάποιου χωρίς να έχεις προηγουμένως τηλεφωνήσει, χωρίς να έχεις κανονίσει ώρα και χωρίς να αισθάνεσαι πως ενοχλείς. Έμπαινες για λίγο και πολλές φορές έμενες περισσότερο, γιατί η μια κουβέντα έφερνε την άλλη και ο καφές γινόταν παρέα.

Τα απογεύματα, όταν άρχιζε να πέφτει ο ήλιος πίσω από τα βουνά, οι αυλές γέμιζαν με καρέκλες. Μια γριά καθόταν στο πεζούλι και καθάριζε φασολάκια, κάποιος άλλος έφερνε από το σπίτι του ένα πιάτο γλυκό του κουταλιού και τα παιδιά μπαινόβγαιναν χωρίς να τους νοιάζει σε ποια πόρτα ανήκαν. Τα σπίτια δεν ήταν ξεχωριστοί κόσμοι. Ήταν σαν μικρές στάσεις στον ίδιο δρόμο, όπου ο ένας άφηνε κάτι από την ημέρα του και έπαιρνε μαζί του λίγη από τη ζωή του άλλου.

Τον χειμώνα φαινόταν ακόμη περισσότερο αυτή η συνήθεια. Από τα παράθυρα έβγαινε το ζεστό φως της λάμπας και πίσω από τις κουρτίνες κινούνταν σκιές ανθρώπων. Αν ένα σπίτι ήταν φωτισμένο, κανείς δεν το έβλεπε σαν κλειστό. Ήξερες πως μέσα υπήρχε ζωή, πως κάποιος θα χαιρόταν αν περνούσες. Στις γιορτές οι δρόμοι γέμιζαν ανθρώπους που πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι, κρατώντας ένα μικρό δώρο τυλιγμένο πρόχειρα, ένα λουλούδι από την αυλή, ένα γλυκό φτιαγμένο στο σπίτι. Δεν είχε σημασία η αξία του. Σημασία είχε πως κάποιος σκέφτηκε κάποιον άλλο και σηκώθηκε από τη θέση του για να πάει μέχρι την πόρτα του.

Και οι πόρτες έμεναν ανοιχτές.

Με τα χρόνια άλλαξαν πολλά. Οι αυλές έκλεισαν με κάγκελα, οι πόρτες απέκτησαν βαριές κλειδαριές και τα κουδούνια αντικατέστησαν εκείνο το απλό χτύπημα που κάποτε αρκούσε για να σε βάλει μέσα. Τα σπίτια έγιναν πιο ασφαλή, πιο οργανωμένα, πιο ιδιωτικά, αλλά κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά χάθηκε και η συνήθεια να περνάς χωρίς λόγο. Χρειάζεται πια ένας λόγος για να χτυπήσεις μια πόρτα, μια πρόσκληση για να καθίσεις, ένα μήνυμα για να θυμηθείς κάποιον.

Κι έτσι, πολλές φορές, οι άνθρωποι βρίσκονται ο ένας δίπλα στον άλλον και παρ' όλα αυτά μένουν μακριά. Βλέπουν τις ζωές των άλλων μέσα από μικρές φωτεινές οθόνες, αφήνουν μια καρδούλα σε μια φωτογραφία, μια ευχή κάτω από μια ανάρτηση, ένα σημάδι πως πέρασαν από εκεί, κι ύστερα συνεχίζουν τη μέρα τους. Δεν είναι το ίδιο με το να σταθείς στην πόρτα κάποιου, να τον κοιτάξεις στα μάτια και να καθίσεις λίγο μαζί του χωρίς να υπάρχει κάποια ιδιαίτερη αφορμή.

Ίσως γι' αυτό, κάθε φορά που περνώ από ένα παλιό χωριό το φθινόπωρο και βλέπω μια ξύλινη πόρτα μισάνοιχτη, ένα φως να ανάβει μέσα σε ένα πέτρινο σπίτι και δυο καρέκλες αφημένες έξω στην αυλή, μου φαίνεται πως εκείνη η παλιά ζωή δεν χάθηκε εντελώς. Σαν να περιμένει ακόμη κάποιον να τραβήξει το σχοινί, να ανοίξει την πόρτα και να μπει χωρίς φόβο πως θα θεωρηθεί ξένος. Και τότε καταλαβαίνω πως ίσως αυτό ήταν το μεγαλύτερο πλούτο εκείνων των χρόνων· όχι πως οι άνθρωποι είχαν περισσότερα, αλλά πως είχαν περισσότερη θέση ο ένας για τον άλλον μέσα στη ζωή τους.

Άννα Δανάλη